Nhiều thách thức hiện hữu
Năm 2026, khi tết Bính Ngọ đã qua và mùa Xuân đang căng tràn sức sống, ngành BHXH lại một lần nữa thêm vững tin vượt qua mọi thách thức để phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, BHYT tự đóng theo đúng tinh thần Nghị quyết của Đảng và chỉ tiêu, nhiệm vụ được Quốc hội và Chính phủ giao. Trong bối cảnh này, toàn ngành cũng đã xác định rõ những khó khăn, thách thức; từ đó đề ra quyết tâm và giải pháp triển khai thực hiện hiệu quả.
 

Tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện, BHYT trên địa bàn Hà Nội.

Theo nhận định của BHXH Việt Nam, một trong những thách thức lớn nhất trong việc phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, BHYT tự đóng chính là tỷ trọng lao động khu vực phi chính thức còn cao. Trong khi đó, phần lớn lao động thuộc nhóm này như lao động tự do, người kinh doanh nhỏ lẻ, người làm việc không có hợp đồng lao động... vẫn chưa tham gia hoặc tham gia BHXH, BHYT không được liên tục.
Đáng chú ý, thời gian qua, kinh tế thế giới có nhiều biến động, khiến thu nhập của nhóm lao động phi chính thức không ổn định. Điều này khiến cho khả năng tài chính của nhóm lao động phi chính thức bị hạn chế, buộc họ phải dành ưu tiên cho chi tiêu sinh hoạt thường ngày của bản thân và gia đình. Chính vì vậy, nhiều người phải tạm ngừng tham gia, thậm chí rút khỏi hệ thống BHXH.
Bên cạnh đó, nước ta đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh với tốc độ thuộc nhóm cao khu vực. Năm 2026, số người cao tuổi tiếp tục gia tăng, trong khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động tăng chậm lại - đây chính là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị thiếu hụt an sinh khi về già. Thực tế trên khiến việc phát triển người tham gia BHXH tự nguyện trong nhóm trung niên, lao động lớn tuổi trở nên nan giải, nhất là phải làm sao chuyển hóa được nhận thức và nếp nghĩ trong mỗi người.
Một yếu tố nữa làm ảnh hưởng đến việc phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, BHYT tự đóng chính là dịch bệnh, biến đổi khí hậu, các hình thái thiên tai cực đoan và tình trạng di cư lao động có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường. Những yếu tố này khiến nhiều người dân, người lao động dễ bị tổn thương do thu nhập bị ảnh hưởng, thậm chí thiên tai còn khiến nhiều người trắng tay, phải trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước và các mạnh thường quân, mới có thể tham gia tiếp BHXH, BHYT.
Đáng nói, dù công tác tuyên truyền đã và đang được đẩy mạnh, song nhận thức của nhiều người về chính sách BHXH, BHYT chưa đầy đủ, nên chưa thực sự chú trọng đầu tư lo cho tương lai. Cùng với đó, một bộ phận người lao động, đặc biệt trong khu vực phi chính thức, còn tâm lý e ngại về tính bền vững của quỹ BHXH, nảy sinh tâm lý lo lắng về quyền lợi được hưởng sau này.
Ngoài ra, việc phối hợp thực hiện chính sách BHXH, BHYT giữa các cấp, các ngành, nhất là ở cấp cơ sở, đôi khi còn thiếu đồng bộ và thiếu sự quyết liệt. Tại một số địa phương, cấp ủy, chính quyền chưa thực sự quan tâm vào cuộc trong việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chính sách, nhất là trong công tác tuyên truyền, giáo dục, định hướng chính sách; chưa có nhiều giải pháp phát triển người tham gia BHXH, BHYT một cách hiệu quả và bền vững.
Củng cố niềm tin, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách
Năm 2026 mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác phát triển người tham gia BHXH, BHYT. Trong bối cảnh an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp, mở rộng bao phủ BHXH, BHYT không đơn thuần nhằm mục tiêu đảm bảo an sinh xã hội, mà còn góp phần bảo vệ an ninh con người, ổn định xã hội và phát triển đất nước. Bởi, chỉ khi BHXH, BHYT thực sự trở thành điểm tựa vững chắc, thì đất nước mới có thể ứng phó hiệu quả với những yếu tố an ninh phi truyền thống, từ đó góp phần đảm bảo an sinh xã hội bền vững.
 

Tuyên truyền chính sách BHYT học sinh - sinh viên trên địa bàn Hà Tĩnh.

Trên cơ sở đó cũng như căn cứ chỉ tiêu được Quốc hội và Chính phủ giao, BHXH Việt Nam đã đề ra những chỉ tiêu cụ thể cho năm 2026 như: Đảm bảo 100% số người tham gia lực lượng bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở tham gia BHXH tự nguyện; 100% số người tham gia BHXH tự nguyện hàng tháng đến hạn đóng tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện; trên 10% người dân tộc thiểu số tham gia BHXH tự nguyện; trên 4% số người thuộc hộ cận nghèo và trên 2% số người thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu tham gia BHXH tự nguyện; trên 95% số đối tượng tham gia BHYT tự đóng (BHYT hộ gia đình, BHYT học sinh - sinh viên…).
Theo ông Lê Hùng Sơn - Giám đốc BHXH Việt Nam, năm 2026 có ý nghĩa rất quan trọng, là năm đầu tiên triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, đồng thời là năm bản lề để BHXH Việt Nam phát huy đầy đủ những lợi thế của mô hình tổ chức mới, tạo đột phá về chất lượng phục vụ người dân trong kỷ nguyên mới. Do đó, BHXH Việt Nam sẽ bám sát các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, để có các giải pháp, kịch bản phát triển người tham gia BHXH, BHYT được hiệu quả nhất.
Cũng theo ông Lê Hùng Sơn, trong năm nay, toàn ngành BHXH sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo; chú trọng tăng cường công tác truyền thông, vận động phát triển người tham gia BHXH, BHYT theo hướng đa dạng hóa, hiện đại hóa, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng và vùng miền. Đặc biệt, ngành BHXH sẽ tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; xây dựng đội ngũ viên chức có phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Tết Bính Ngọ đã qua, như thông lệ, ngành BHXH lại cùng với toàn bộ hệ thống chính trị tiếp tục bước vào guồng quay thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ của năm 2026 theo tinh thần Nghị quyết của Đảng và lộ trình đề ra trong Luật BHXH, Luật BHYT. Trong không khí Xuân, hiệu lệnh về công tác phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, BHYT tự đóng lại một lần nữa được gióng lên và lan tỏa sâu rộng, với tinh thần sôi động và khí thế, với quyết tâm biến thách thức thành cơ hội, việc thực hiện chính sách an sinh xã hội, trong đó có BHXH tự nguyện và BHYT tự đóng, chắc chắn sẽ tiếp tục đạt hiệu quả cao, để cùng đất nước tự tin bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.